همه چیز درباره سنگ های ادراری (1)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

1) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا 5 میلی متر، 5 تا 10، 10 تا 20، و بزرگ تر از 20 میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

2) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب; و مثانه.

3) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

4) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • 2،8 دی هیدروکسی آدنین
 

سنگ مثانه

5) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

6) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود 50 درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در 10 درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع 1)
  • 2،8 دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 

سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

تصویربرداری تشخیصی

بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما همچنین ممکن است بدون علامت باشند.ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود. این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود 78 درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی 44 تا 77 درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

کالیس کلیه

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند:

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر 6  تا 12 ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل 12 لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

کالیس کلیه

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از 3 میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل 12 لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

در ادامه با مقاله ای در رابطه با درمان سنگ های ادراری همراه باشید.

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (112 امتیاز)

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

برای ثبت پرسش خود از دکتر می توانید از این قسمت استفاده کنید.پاسخ شما تا 2روز از طریق پیامک و ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد.

پیگیری سوال قبل

   برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید. (فرمت های مجاز شامل png, gif و jpg می باشد و حداکثر حجم هر تصویر ۸ مگابایت است.)
© همیارسیستم
  • تصویر کاربر علی یکشنبه ۷ آبان ۹۶( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 189 مشاهده پرسش
    باعرض سلام و ادب خدمت شما سرور گرامی. اقای دکتر از شهرستان ساوه مزاحمتون میشم. اقای دکتر الان 10 روز است که درد خفیف پهلو و شکم دارم البته به بیضه نمیزند. فقط درد شب ها شروع میشود همراه تهوع. امروز سونو انجام دادم و نتیجه اش رو براتون میفرستم. دکترسید سعیدمدرسی متخصص کلیه فرمودند که باید tul انجام دهم. و این مدت از داروهای هیدروکلرتیازید.رواتینکس و سنکل مصرف کردم. حال میخواستم بدانم که به نظرتون حتما باید اورجانسی tul انجام دهم یا باز هم صبر کنم برای دفع؟ ممنون از راهنماییتون..
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۷ آبان ۹۶( 6 سال پیش)
  • تصویر کاربر محمدجعفر پنجشنبه ۴ آبان ۹۶( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 184 مشاهده پرسش
    با سلام. در مهرماه 93 بر اساس T.U.R انجام گرفته، جواب پاتولوژی( low grade papillary carcinoma perviously TCC grade 2 stage A) گزارش شد. بعد از عمل جراجی، در مطب دکتر 6 جلسه BCG درمانی انجام شد. در اسفند 93 بیوپسی انجام شد و نتیجه پاتولوژی نشان داد که مشکلی وجود ندارد و عود نکرده. چند جلسه بعد هم سونوگرافی صورت گرفت که موردی گزارش نشد. سوال بنده این است که با توجه به درجه سرطان، برای چک کردن چه روشی را پیشنهاد میدهید؟ روش تهاجمی سیستوسکپی یا روش غیرتهاجمی آزمایش BTAstst؟ ممنون
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۴ آبان ۹۶( 6 سال پیش)
      سلام
      البته من منظورتان از آزمایش BTAstst را متوجه نشدم ولی درکل روش های تشخیصی سیتولوژی ادرار، تصویربرداری و سیستوسکپی مکمل یکدیگر بوده و و هیچ کدام جایگزین دیگری نمی شود.
  • تصویر کاربر رازقی یکشنبه ۳۰ مهر ۹۶( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 237 مشاهده پرسش
    عرض سلام و احترام
    جناب دکتر عکس جواب سونوگرافی همسرم رو براتون ارسال میکنم ممنون میشم نظرتون را بفرمایید قابل ذکر هست که ایشون سال 92 هم تحت عمل pcnl برای سنگ داخلی همین حدود اندازه قرار گرفتن و حدود 10 ماه بعد در چکاپ دوره ای مجدد یک عدد سنک 1سانت را سنگ شکن و با سوند داخلی که گذاشتن پاکسازی شدند اما الان مجدد این اندازه تشکیل شده . ممنون میشم راهنمایی بفرمایید که الان چه روشی بهتر هست و چه کنند بهتره و همچنین علت این حجم سنگ سازی زیاد چی میتونه باشه..ممنون از محبت و اخلاق پسندیده شما در وقتی که برای پاسخگویی میگذارید. در پناه حق
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۳۰ مهر ۹۶( 6 سال پیش)
      سلام
      به نظر من بهترین روش برای درمان سنگ های همسرتان با شرایط فعلی لیزر به روش RIRS می باشد. برای پی بردن به علت سنگ سازی نیاز به یک چک آپ از نظر بررسی علل سنگ هست و بعدش حتما بایستی مادام العمر داروهایی برای کاهش تشکیل سنگ مصرف کنند. همراه با مصرف زیاد آب و وورزش .چون درمان های مکرر می تواند به کلیه آسیب برساند.
  • تصویر کاربر شهاب پنجشنبه ۲۷ مهر ۹۶( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 227 مشاهده پرسش
    شهاب:
    سلام و خسته نباشید
    بنابه تشخیص دکتر معالجم سی تی اسکن بدون تزریق و ازمایش جهت کراتین و اوره غیره انجام دادم که نتیجه انها نرمال بود اما بخاطر سه مورد درد و سوزش و تکررادرارمداوم ،
    رواتنیکس و توانکس و مولکسیکام و متوکاربامول و امنیک برام تجویز کردند اما هیچ گونه تغییری در بهبودیم ایجاد نشده در صورتی که پزشک قبلیم گفت حجم کلیه چپم دوبرابر نرمال شده .
    سه علائم درد و سوزش وتکرار بسیار عذابم میده لطفا راهنمایی کنید.
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۲۷ مهر ۹۶( 6 سال پیش)
  • تصویر کاربر کیارش شنبه ۱۵ مهر ۹۶( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 221 مشاهده پرسش
    من در سن ۳۷ سالگی بصورت ناگهانی احساس ضعف در دست چپم ایجاد شد و کمتر از ۴۸ ساعت در پای چپم هم این اتفاق افتاد. بطوری که من احساس کردم دچار بیماری ام.اس شدم. بعد از ام.آر.آی مغز گفتند مشکل خاصی نیست و در این چهارسال من مشکلات فراوانی داشتم، خستگی بسیار زیاد. دردهای عضلانی و احساس ضعف در ناحیه چپ بدن و دردهای مهاجر. در دو مرتبه میزان آنزیم عضله من CPK مقداری بالا بود (حدود ۲۵۰)، ولی نوار عضله و بیوپسی عضله هیچگونه بیماری عضلانی را نشان نداد. چیزی که مشخص است در همان زمانی که این اتفاق افتاد، من دچار هماچوری میکروسکوپیک هم شدم. که سونوگرافی و سیستوسکپی نرمال بود و مشکلی را نشان نمیداد. چون شروع بیماری من حاد بوده و بصورت مزمن ادامه پیدا کرده، من فکر می‌کنم یک ویروس یا باکتری یا یک بیماری خود ایمن باعث این موضوع شده است. ولی دکترهای خیلی دلیل آن را نمی‌دانند، البته من هم خیلی پیگیری نکردم. مزاحم شما شدم ببینم شما چه پیشنهادی دارید؟ مثلا آیا بیماری لایم می‌تواند باشد؟ بیماری لوپوس چطور؟ شما برای تشخیص چه پیشنهادی دارید؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۱۵ مهر ۹۶( 6 سال پیش)
درحال دریافت اطلاعات

از دکتر بپرسید

ویزیت Whatsapp

تماس با مطب

نوبت دهی اینترنتی

پرسش از دکتر